W poprzednim artykule wygenerowaliśmy klucz SSH, którego nie da się skopiować. Klucz prywatny jest zamknięty w YubiKeyu Bio, a każde jego użycie wymaga przyłożenia palca. To bardzo mocne zabezpieczenie, ale ma jedną słabość, której nie widać na pierwszy rzut oka: serwer o nim nie wie.

Domyślnie serwer SSH zaakceptuje twój nowy klucz sprzętowy, ale równie chętnie przyjmie hasło, zwykły klucz z pliku albo klucz sprzętowy użyty bez weryfikacji odciskiem palca. Atakujący nie będzie się mierzył z YubiKeyem. Wybierze po prostu najsłabsze z drzwi, które zostawiłeś otwarte.

W tym artykule zamkniemy wszystkie pozostałe drzwi. Skonfigurujemy serwer SSH na AlmaLinux 10 / RHEL 10 tak, by wpuszczał wyłącznie użytkowników z kluczem ecdsa-sk, i to tylko wtedy, gdy klucz potwierdzi weryfikację użytkownika. Ponieważ błąd w tej konfiguracji potrafi odciąć dostęp do serwera, zrobimy to w laboratorium z migawką, a każdy krok sprawdzimy, zanim zamkniemy sesję awaryjną.

Gdzie będziemy pracować?

Serwerem będzie maszyna lab-alma10 z laboratorium KVM, które zbudowaliśmy w artykule Własne laboratorium IT: jak bezpiecznie testować konfiguracje, zanim trafią do środowiska produkcyjnego?. Klientem będzie twoja stacja robocza, czyli komputer, do którego podłączasz YubiKeya i na którym wygenerowałeś klucze w poprzednim artykule.

Zanim cokolwiek zmienisz, zrób migawkę maszyny. To nasza najprostsza droga powrotu:

virsh shutdown lab-alma10

Adres IP maszyny w sieci laboratorium sprawdzisz poleceniem:

virsh domifaddr lab-alma10

W dalszej części artykułu używam przykładowego adresu 192.168.122.50 i użytkownika emil. Zastąp je własnymi wartościami.

Jak serwer SSH decyduje, kogo wpuścić?

Kiedy łączysz się z serwerem, sshd (proces serwera SSH) odpowiada na trzy pytania.

Pierwsze: jakimi metodami w ogóle można się logować? SSH zna kilka metod: hasło (password), interaktywne pytania o hasło lub kody (keyboard-interactive), klucze (publickey), a na RHEL domyślnie także Kerberos (gssapi-with-mic). Jeśli którakolwiek z nich jest włączona, stanowi potencjalne wejście.

Drugie: jakie rodzaje kluczy są akceptowane? Nawet jeśli dopuścimy wyłącznie logowanie kluczem, serwer może przyjmować zwykłe klucze Ed25519, RSA czy ECDSA zapisane w plikach. Chcemy, żeby akceptował tylko jeden typ: klucz sprzętowy sk-ecdsa-sha2-nistp256@openssh.com.

Trzecie: co musi potwierdzić sam klucz? Każdy podpis złożony przez klucz sprzętowy zawiera flagi informujące, czy użytkownik dotknął urządzenia i czy przeszedł weryfikację, w naszym przypadku odciskiem palca. Serwer może zażądać, żeby flaga weryfikacji była ustawiona. Jeśli jej nie ma, podpis zostanie odrzucony, nawet jeśli klucz jest prawidłowy.

Ten trzeci punkt jest ważniejszy, niż się wydaje. Opcja verify-required ustawiona przy generowaniu klucza to informacja dla klienta. O tym, czy weryfikacja jest rzeczywiście wymagana, decyduje serwer. Opisywałem w poprzednim artykule, że plik klucza pobrany z YubiKeya poleceniem ssh-keygen -K może tę informację utracić. Wymóg ustawiony po stronie serwera tego problemu nie ma.

Pułapka: który plik konfiguracji wygrywa?

Na RHEL 9 i 10 konfiguracji serwera SSH nie zmienia się w głównym pliku /etc/ssh/sshd_config, tylko w osobnych plikach w katalogu /etc/ssh/sshd_config.d/. Zajrzyj do niego:

ls -l /etc/ssh/sshd_config.d/

Zobaczysz tam co najmniej plik 50-redhat.conf. Może być też 01-permitrootlogin.conf, który instalator tworzy, jeśli podczas instalacji zezwoliłeś na logowanie roota hasłem.

Teraz najważniejsza reguła, sprzeczna z intuicją: sshd używa pierwszej napotkanej wartości każdego ustawienia. Kolejne wystąpienia tego samego słowa kluczowego są ignorowane. Pliki z katalogu sshd_config.d są wczytywane w kolejności alfabetycznej i na samym początku konfiguracji.

W praktyce oznacza to, że plik 01-permitrootlogin.conf z wpisem PermitRootLogin yes wygra z każdym PermitRootLogin no zapisanym w głównym pliku albo w pliku o nazwie zaczynającej się od wyższej liczby. Dlatego naszą konfigurację zapiszemy w pliku 00-fido-only.conf. Prefiks 00 gwarantuje, że zostanie wczytana jako pierwsza.

Ma to jeszcze jedną konsekwencję. Plik 50-redhat.conf dołącza systemową politykę kryptograficzną RHEL, która określa m.in. dopuszczalne typy kluczy. Nasze ustawienie typów kluczy zostanie wczytane wcześniej, więc to ono zdecyduje. Tak ma być: chcemy świadomie zawęzić listę do jednego typu, niezależnie od tego, co pozwala polityka ogólna.

Krok 1: klucze publiczne na serwer, zanim zamkniemy drzwi

Kolejność jest tu kluczowa. Najpierw dostarczamy klucze publiczne i sprawdzamy, że działają. Dopiero potem wyłączamy inne metody logowania.

Na stacji roboczej skopiuj na serwer oba klucze publiczne, główny i zapasowy. Na tym etapie serwer wciąż akceptuje hasło, więc ssh-copy-id poprosi cię o nie:

ssh-copy-id -i ~/.ssh/id_ecdsa_sk_bio.pub emil@192.168.122.50
ssh-copy-id -i ~/.ssh/id_ecdsa_sk_bio_zapas.pub emil@192.168.122.50

Teraz sprawdź logowanie kluczem sprzętowym:

ssh -i ~/.ssh/id_ecdsa_sk_bio -o IdentitiesOnly=yes emil@192.168.122.50

Opcja IdentitiesOnly=yes każe klientowi użyć wyłącznie wskazanego klucza. Bez niej klient mógłby po cichu zalogować się innym kluczem z twojego katalogu ~/.ssh, a test niczego by nie dowiódł. YubiKey powinien poprosić o przyłożenie palca. Powtórz test z kluczem zapasowym.

Przydatne jest też ustawienie wpisu w pliku ~/.ssh/config na stacji roboczej, żeby nie podawać parametrów za każdym razem:

Host lab
    HostName 192.168.122.50
    User emil
    IdentityFile ~/.ssh/id_ecdsa_sk_bio
    IdentityFile ~/.ssh/id_ecdsa_sk_bio_zapas
    IdentitiesOnly yes

Od teraz wystarczy ssh lab.

Wymóg weryfikacji możesz ustawić również przy pojedynczym kluczu, w pliku ~/.ssh/authorized_keys na serwerze. Służy do tego opcja verify-required wpisana przed kluczem. Za chwilę wymusimy to samo dla całego serwera, ale dodatkowa opcja w authorized_keys jest dobrym zabezpieczeniem na wypadek, gdyby ktoś w przyszłości zmienił konfigurację globalną. Na serwerze wykonaj:

cp -a ~/.ssh/authorized_keys ~/.ssh/authorized_keys.$(date +%F-%H%M)
sed -i 

Każda linia z kluczem sprzętowym powinna teraz zaczynać się od verify-required sk-ecdsa-sha2-nistp256@openssh.com. Wyloguj się i zaloguj ponownie, żeby upewnić się, że po tej zmianie klucz wciąż działa.

Krok 2: przygotuj drogę powrotu

Zanim zmienisz konfigurację serwera, przygotuj się na sytuację, w której coś pójdzie nie tak.

Otwórz na serwerze drugą sesję z uprawnieniami roota (sudo -i) i nie zamykaj jej, dopóki nie zakończysz wszystkich testów. Przeładowanie konfiguracji SSH nie przerywa istniejących połączeń, więc ta sesja pozostanie aktywna, nawet jeśli nowe logowania przestaną działać.

Zrób też kopię zapasową katalogu z konfiguracją:

sudo cp -a /etc/ssh/sshd_config.d /root/sshd_config.d.$(date +%F-%H%M)

W laboratorium masz dodatkowo migawkę i konsolę maszyny dostępną z hosta (virsh console lab-alma10 albo zakładka Console w Cockpicie). Na prawdziwym serwerze odpowiednikiem jest konsola poza siecią, taka jak IPMI, iDRAC, iLO lub konsola dostawcy chmury. Nie wdrażaj tej zmiany na serwerze, do którego nie masz dostępu innego niż SSH.

Krok 3: konfiguracja serwera

Teraz właściwa zmiana. Utwórz plik 00-fido-only.conf:

sudo tee /etc/ssh/sshd_config.d/00-fido-only.conf > /dev/null <<

Każda linia ma swoje zadanie, więc przejdźmy przez nie po kolei.

AuthenticationMethods publickey to najważniejsza blokada. Mówi serwerowi, że jedyną metodą, która kończy logowanie sukcesem, jest klucz publiczny. Nawet jeśli w innym pliku zostało włączone logowanie hasłem albo Kerberos, ta linia sprawia, że żadna z tych metod nie wystarczy.

PubkeyAcceptedAlgorithms sk-ecdsa-sha2-nistp256@openssh.com zawęża akceptowane klucze do jednego typu. Zwykły klucz Ed25519 z pliku zostanie odrzucony, nawet jeśli figuruje w authorized_keys. Pamiętaj, że to ustawienie wyklucza także klucze ed25519-sk. Jeśli w twoim zespole ktoś używa takich kluczy, dopisz po przecinku sk-ssh-ed25519@openssh.com.

PubkeyAuthOptions verify-required wymaga, żeby każdy podpis zawierał flagę weryfikacji użytkownika. Klucz sprzętowy użyty bez odcisku palca lub PIN-u, czyli tylko dotknięciem, zostanie odrzucony.

PasswordAuthentication no i KbdInteractiveAuthentication no wyłączają logowanie hasłem. Formalnie AuthenticationMethods już je zablokowało, ale wyłączenie ich wprost sprawia, że serwer w ogóle nie proponuje tych metod klientowi. Konfiguracja jest wtedy czytelniejsza dla każdego, kto będzie ją kiedyś przeglądał.

PermitRootLogin no zabrania logowania bezpośrednio na konto root. Administrator loguje się na własne konto, a uprawnienia podnosi przez sudo, co zostawia w logach ślad, kto wykonał operację.

Krok 4: sprawdź, zanim przeładujesz

Literówka w konfiguracji SSH może sprawić, że serwer po restarcie nie wystartuje. Dlatego najpierw sprawdzamy składnię:

sudo sshd -t

Brak jakiegokolwiek komunikatu oznacza, że konfiguracja jest poprawna. Jeśli pojawi się błąd, popraw plik przed przejściem dalej.

Drugie sprawdzenie jest ważniejsze. Polecenie sshd -T pokazuje konfigurację efektywną, czyli taką, jaką serwer faktycznie zastosuje po uwzględnieniu wszystkich plików i reguły pierwszej wartości:

sudo sshd -T | grep -Ei 

Oczekiwany wynik:

permitrootlogin no
passwordauthentication no
kbdinteractiveauthentication no
pubkeyauthoptions verify-required
authenticationmethods publickey
pubkeyacceptedalgorithms sk-ecdsa-sha2-nistp256@openssh.com

Kolejność linii może się różnić, ale wartości muszą się zgadzać. Jeśli którakolwiek z nich jest inna, na przykład permitrootlogin yes, oznacza to, że inny plik ustawia tę wartość wcześniej niż twój. Sprawdź wtedy, który plik jest wczytywany przed 00-fido-only.conf.

Gdy obie kontrole przejdą, przeładuj serwer:

sudo systemctl reload sshd

Przeładowanie wczytuje nową konfigurację dla nowych połączeń. Twoje otwarte sesje, w tym sesja awaryjna, pozostają aktywne.

Krok 5: testy, które naprawdę coś dowodzą

Wszystkie testy wykonuj w nowym oknie terminala na stacji roboczej, nie zamykając sesji awaryjnej na serwerze.

Test pozytywny: klucz sprzętowy z odciskiem palca.

ssh lab

YubiKey powinien poprosić o odcisk palca, a ty powinieneś się zalogować. Powtórz test z kluczem zapasowym:

ssh -i ~/.ssh/id_ecdsa_sk_bio_zapas -o IdentitiesOnly=yes emil@192.168.122.50

Test negatywny: hasło.

ssh -o PubkeyAuthentication=no -o PreferredAuthentications=password,keyboard-interactive emil@192.168.122.50

Serwer nie powinien w ogóle zapytać o hasło. Oczekiwany wynik to Permission denied (publickey). W nawiasie serwer podaje metody, które akceptuje. Widzisz tam tylko publickey.

Test negatywny: zwykły klucz z pliku. Jeśli masz zwykły klucz, na przykład ~/.ssh/id_ed25519, i był on wcześniej dodany na serwerze, spróbuj się nim zalogować:

ssh -i ~/.ssh/id_ed25519 -o IdentitiesOnly=yes emil@192.168.122.50

Logowanie powinno się nie udać. Powód zobaczysz w logach serwera, w sesji awaryjnej:

sudo journalctl -u sshd --since 

Szukaj wpisu informującego, że typ klucza nie znajduje się w PubkeyAcceptedAlgorithms. Dokładnie taki efekt chcieliśmy uzyskać.

Logi sshd warto obejrzeć także po teście pozytywnym. Przy udanym logowaniu kluczem sprzętowym zobaczysz wpis Accepted publickey z typem klucza ECDSA-SK. Jeśli serwer odrzuci podpis bez weryfikacji użytkownika, w logu pojawi się informacja o niespełnionym wymogu weryfikacji.

Dopiero gdy wszystkie testy dają oczekiwane wyniki, możesz zamknąć sesję awaryjną.

Gdy coś pójdzie nie tak

Nie możesz się zalogować, ale sesja awaryjna jest otwarta. Usuń plik konfiguracji i przeładuj serwer. Wracasz do stanu sprzed zmiany:

sudo rm /etc/ssh/sshd_config.d/00-fido-only.conf
sudo sshd -t && sudo systemctl reload sshd

Sesja awaryjna została zamknięta. Zaloguj się przez konsolę maszyny: w laboratorium virsh console lab-alma10 albo konsola w Cockpicie, a na serwerze fizycznym konsola poza siecią. Konsola nie korzysta z SSH, więc nowa konfiguracja jej nie dotyczy. Następnie wykonaj te same polecenia co wyżej.

Nic nie pomaga. W laboratorium przywróć migawkę:

virsh destroy lab-alma10
virsh snapshot-revert lab-alma10 przed-ssh-fido
virsh start lab-alma10

sshd -t zgłasza błąd Bad configuration option. Sprawdź pisownię słów kluczowych. W starszych poradnikach spotkasz PubkeyAcceptedKeyTypes (stara nazwa) albo ChallengeResponseAuthentication (stara nazwa KbdInteractiveAuthentication). Nowsze wersje OpenSSH zwykle je akceptują jako aliasy, ale lepiej używać aktualnych nazw.

Logowanie kluczem sprzętowym jest odrzucane, choć przykładasz palec. Sprawdź w logach serwera przyczynę. Jeśli dotyczy weryfikacji użytkownika, upewnij się, że klucz został wygenerowany z opcją -O verify-required i że w YubiKeyu są zarejestrowane odciski palców. Jeśli dotyczy typu klucza, sprawdź, czy nie próbujesz logować się kluczem ed25519-sk, który wykluczyliśmy w PubkeyAcceptedAlgorithms.

Zanim przeniesiesz to na produkcję

Laboratorium pozwoliło sprawdzić mechanizm. Na prawdziwych serwerach warto przemyśleć jeszcze trzy rzeczy.

Pierwsza to konta techniczne. Ansible, systemy CI/CD i skrypty kopii zapasowych logują się bez człowieka, więc nie przyłożą palca do czytnika. Konfiguracja z tego artykułu zablokuje im dostęp. Takim kontom można nadać osobne zasady w bloku Match User lub Match Group, połączone z ograniczeniem adresów, z których mogą się łączyć. To temat na osobny artykuł, ale musisz o nim pamiętać, zanim wdrożysz zmianę.

Druga to stopniowe wdrożenie. Zamiast włączać wymóg od razu dla wszystkich, możesz zacząć od jednej grupy administratorów, umieszczając te same ustawienia w bloku Match Group. Przed takim wdrożeniem sprawdź w man sshd_config, które słowa kluczowe są dozwolone wewnątrz bloku Match.

Trzecia to utrata klucza. Każdy administrator powinien mieć zarejestrowany klucz zapasowy, a zespół powinien mieć procedurę dostępu awaryjnego przez konsolę poza siecią. Bez tego zgubiony YubiKey to nie problem bezpieczeństwa, tylko problem dostępności.

Co osiągnęliśmy?

Serwer akceptuje teraz tylko jeden sposób logowania: klucz sprzętowy ecdsa-sk z potwierdzoną weryfikacją użytkownika. Hasło, zwykłe klucze zapisane w plikach i klucz sprzętowy użyty samym dotknięciem zostaną odrzucone. Atakujący, który przejmie twój komputer, nie znajdzie na nim niczego, co pozwoliłoby mu zalogować się na serwer. Ten, kto ukradnie YubiKeya, nie zaloguje się bez twojego palca.

Poznałeś też regułę, która dotyczy całej konfiguracji SSH na RHEL i często zaskakuje doświadczonych administratorów: wygrywa pierwsza wartość, a nie ostatnia. Polecenie sshd -T pokazuje prawdę o tym, jak serwer jest skonfigurowany, niezależnie od tego, co zapisano w poszczególnych plikach.

Zabezpieczenie logowania to dopiero początek wzmacniania serwera. W kolejnych artykułach zajmiemy się tym, co dzieje się po zalogowaniu: ograniczaniem uprawnień, audytem i kontami technicznymi, które muszą działać bez udziału człowieka.