Wystarczy wystawić serwer do internetu na kilka minut, a w dzienniku SSH zaczynają pojawiać się pierwsze próby logowania. root, admin, test, ubuntu, oracle. Nikt nie wybrał Twojego serwera celowo. Automaty skanują całe zakresy adresów, a każdy otwarty port 22 jest dla nich zaproszeniem do kolejnej próby.
Jeżeli logujesz się wyłącznie kluczem, a jeszcze lepiej kluczem zapisanym na YubiKey, te próby nie mają szans powodzenia. Mimo to port pozostaje widoczny. Każdy skaner wie, że na serwerze działa SSH, może sprawdzić jego wersję i czekać na dzień, w którym pojawi się w nim nowa podatność.
A gdyby port SSH był zamknięty dla całego świata i otwierał się na kilkanaście sekund tylko dla tego, kto zna sekretny sposób „zapukania”?
Na tym polega port knocking. W tym artykule pokażę, jak działa ten mechanizm, jak skonfigurować go na AlmaLinux 10 za pomocą narzędzia knockd i zapory firewalld, jak zrobić to tak, aby nie odciąć sobie dostępu do serwera, a także czego port knocking nie potrafi i dlaczego nie zastępuje porządnego uwierzytelniania.
Pukanie do drzwi, których nie widać
Wyobraź sobie drzwi bez klamki i bez dzwonka. Z zewnątrz wyglądają jak zwykła ściana. Ale ktoś po drugiej stronie nasłuchuje i wie, że jeżeli usłyszy trzy uderzenia w określonym rytmie, ma otworzyć na chwilę i wpuścić osobę, która zapukała.
Port knocking działa dokładnie tak. Zapora serwera blokuje port SSH dla wszystkich. Klient, zanim się połączy, wysyła kilka pakietów na wybrane, zamknięte porty, w ustalonej kolejności. Na przykład najpierw na port TCP 7113, potem na port UDP 23456, a na końcu na port TCP 41212. Żaden z tych portów nie odpowiada, bo na żadnym nic nie działa. Ale program nasłuchujący na serwerze widzi, że z adresu 203.0.113.25 przyszła dokładnie ta sekwencja, i dodaje do zapory regułę: „wpuść ten jeden adres do SSH”.
Dla skanera serwer wygląda tak samo jak przed chwilą. Port 22 jest zamknięty. Otwiera się tylko dla adresu, który wykonał prawidłową sekwencję.
Jak knockd widzi pakiety, skoro zapora je blokuje?
To pierwsze pytanie, które się nasuwa. Skoro porty 7113, 23456 i 41212 są zamknięte, a zapora odrzuca kierowany na nie ruch, to jak program na serwerze może się o nich dowiedzieć?
Odpowiedź tkwi w miejscu, w którym knockd obserwuje sieć. Nie otwiera on żadnego portu i nie czeka na połączenia jak zwykła usługa. Korzysta z biblioteki libpcap, tej samej, której używa tcpdump, i podgląda surowy ruch docierający do karty sieciowej. Ten podgląd odbywa się, zanim pakiet trafi do reguł zapory. Zapora odrzuca pakiet, ale knockd zdążył go już zobaczyć.
Dzięki temu knockd nie zwiększa powierzchni ataku tak, jak zrobiłaby to kolejna usługa nasłuchująca na porcie. Z zewnątrz nie da się go wykryć skanowaniem, bo niczego nie nasłuchuje w zwykłym sensie.
Co knockd robi po usłyszeniu pukania?
Sam knockd nie zna się na zaporach. Po rozpoznaniu poprawnej sekwencji uruchamia polecenie, które wskażesz w konfiguracji, wstawiając w miejsce zmiennej %IP% adres osoby pukającej. To może być polecenie iptables, nft albo, tak jak w tym artykule, firewall-cmd.
Ta prostota jest zaletą. Port knocking nie wymaga zmiany sposobu działania zapory, tylko jednego polecenia, które dodaje regułę dla konkretnego adresu.
Najpierw uczciwie: czego port knocking nie zrobi
Zanim zaczniemy konfigurację, warto jasno powiedzieć, czym ten mechanizm jest, a czym nie jest. To ważne, bo port knocking łatwo przecenić.
Sekwencja pukania to wspólny sekret, przesyłany otwartym tekstem. Pakiety pukające niczym się nie różnią od zwykłych pakietów. Ktoś, kto może podsłuchiwać ruch między Tobą a serwerem, na przykład w tej samej publicznej sieci Wi-Fi, zobaczy sekwencję portów i może ją powtórzyć. Knockd nie sprawdza, kim jesteś. Sprawdza tylko, czy zapukałeś w odpowiedni sposób.
Dlatego port knocking nie jest metodą uwierzytelniania. Jest dodatkową warstwą, która ukrywa usługę przed automatami i przypadkowymi skanerami. Za zapukanymi drzwiami nadal musi stać prawdziwy zamek: SSH, które przyjmuje wyłącznie klucze, najlepiej sprzętowe. Jeżeli czytałeś artykuł o kluczach SSH na YubiKey Bio, to właśnie ta konfiguracja jest zamkiem, a knockd tylko chowa drzwi.
Przy takim podejściu port knocking ma realną wartość. Dzienniki SSH przestają być zasypywane próbami logowania, co ułatwia wychwycenie tych, które naprawdę są niepokojące. Skanery nie dowiedzą się, jaką wersję SSH uruchamiasz. A jeśli kiedyś pojawi się podatność w samym serwerze SSH, możliwa do wykorzystania przed zalogowaniem, atakujący najpierw musiałby wiedzieć, że ten serwer w ogóle istnieje, i znać sekwencję.
Przygotowanie środowiska
Do demonstracji wykorzystamy AlmaLinux 10 z domyślną zaporą firewalld. Polecenia działają również w RHEL 10 i Rocky Linux 10. Wszystkie operacje na serwerze wymagają uprawnień administratora.
Potrzebujesz dwóch maszyn: serwera, który zabezpieczamy, i komputera, z którego się łączysz. Pukanie musi przyjść przez sieć. Gdybyś zapukał z samego serwera na adres localhost, pakiety nie przeszłyby przez obserwowaną kartę sieciową i nic by się nie stało. Najwygodniej przećwiczyć całość w laboratorium KVM: maszyna wirtualna jest serwerem, a host komputerem klienta.
Zasada numer jeden przy zmianach w zaporze: zanim zablokujesz port SSH, upewnij się, że masz inny sposób dostępu do serwera. W laboratorium KVM to konsola maszyny wirtualnej (
virsh consolelub virt-manager). Na prawdziwym serwerze to konsola fizyczna, karta zarządzająca (iDRAC, iLO, IPMI) albo konsola dostawcy chmury. Jeżeli pracujesz w laboratorium, zrób też snapshot maszyny przed rozpoczęciem.
W całej konfiguracji zastosujemy jeszcze jedno zabezpieczenie: blokadę SSH najpierw wprowadzimy wyłącznie w bieżącej konfiguracji zapory, która znika po restarcie usługi lub serwera. Dopiero gdy wszystko zadziała, zapiszemy ją na stałe.
Krok 1: instalacja knockd
Knockd znajduje się w repozytorium EPEL, w pakiecie knock-server. Jeżeli nie masz jeszcze włączonego EPEL, zainstaluj go, a następnie sam serwer:
dnf install -y epel-release
dnf install -y knock-server
Pakiet instaluje program /usr/sbin/knockd, plik konfiguracyjny /etc/knockd.conf oraz usługę systemd knockd.service. Usługi jeszcze nie uruchamiamy.
Krok 2: rozpoznanie sieci i strefy zapory
Knockd musi wiedzieć, którą kartę sieciową obserwować. Domyślnie zakłada, że nazywa się ona eth0, a w nowoczesnych systemach nazwy wyglądają raczej jak enp1s0 czy ens3. Gdy wskażemy złą nazwę, usługa się nie uruchomi albo, co gorsze, będzie obserwować niewłaściwy interfejs.
Sprawdź, przez który interfejs serwer komunikuje się ze światem:
ip -br address
Polecenie wyświetli listę interfejsów z ich adresami. Zapamiętaj nazwę tego, przez który łączysz się z serwerem. W dalszej części przyjmuję nazwę enp1s0. Zastąp ją swoją.
Następnie sprawdź, w jakiej strefie firewalld pracuje ten interfejs i czy SSH jest w niej obecnie dozwolone:
firewall-cmd --get-active-zones
firewall-cmd --zone=public --list-services
Na świeżo zainstalowanym systemie interfejs znajduje się zwykle w strefie public, a na liście usług widnieje ssh. Jeżeli Twoja strefa nazywa się inaczej, używaj jej nazwy we wszystkich kolejnych poleceniach.
Krok 3: wybór sekwencji
Sekwencja to Twój sekret, więc warto ją wybrać rozsądnie. Kilka zasad wynika wprost z tego, jak działa skanowanie portów.
Nie używaj kolejnych, rosnących numerów, na przykład 7000, 8000, 9000. Skaner przeglądający porty po kolei mógłby przypadkiem zapukać w prawidłowej kolejności. Wybierz trzy lub cztery porty z wysokiego zakresu, w przypadkowej kolejności i mieszając protokoły TCP i UDP. Unikaj portów, na których działają usługi na tym serwerze.
W przykładach użyję sekwencji 7113:tcp, 23456:udp, 41212:tcp. Traktuj ją wyłącznie jako przykład. Wybierz własną i nie publikuj jej nigdzie.
Krok 4: konfiguracja knockd
Zrób kopię domyślnego pliku konfiguracyjnego, który zawiera przykłady dla iptables, i zastąp go własną konfiguracją:
cp /etc/knockd.conf /etc/knockd.conf.orig
Następnie zapisz w /etc/knockd.conf poniższą treść. Zmień nazwę interfejsu, strefę i sekwencję na swoje:
[options]Przejdźmy przez tę konfigurację.
Sekcja [options] zawiera ustawienia ogólne. UseSyslog sprawia, że knockd zapisuje swoje zdarzenia w dzienniku systemowym, więc przeczytamy je poleceniem journalctl. Interface wskazuje obserwowaną kartę sieciową.
Sekcja [openSSH] opisuje jedno „pukanie” i to, co ma się po nim wydarzyć. Nazwa sekcji jest dowolna. sequence to sekwencja portów z protokołami. seq_timeout określa, ile sekund klient ma na wykonanie całej sekwencji. Jeżeli nie zdąży, knockd zapomina o rozpoczętym pukaniu. Ustawienie tcpflags = syn mówi, że liczą się tylko pakiety TCP z flagą SYN, czyli takie, którymi rozpoczyna się każde połączenie. Dzięki temu przypadkowy ruch z innymi flagami nie zakłóci sekwencji.
Najciekawsze są dwa ostatnie wiersze. start_command to polecenie wykonywane po prawidłowym zapukaniu z adresu IPv4, a start_command_6 z adresu IPv6. Oba robią to samo: dodają do strefy zapory tzw. regułę rozszerzoną (rich rule), która dopuszcza do usługi SSH ruch z jednego, konkretnego adresu. Knockd wstawia ten adres w miejsce %IP%. Osobne polecenia dla obu protokołów są potrzebne, ponieważ reguła firewalld musi wskazywać rodzinę adresów zgodną z adresem pukającego.
Drzwi, które zamykają się same
Zwróć uwagę na parametr --timeout=30s na końcu polecenia. To funkcja firewalld, która sprawia, że reguła istnieje tylko przez 30 sekund, a potem sama znika. Nie potrzebujemy więc osobnej sekwencji „zamykającej” ani polecenia sprzątającego.
Pewnie zastanawiasz się, co stanie się z Twoją sesją SSH po tych 30 sekundach. Nic. Reguła decyduje tylko o tym, czy można nawiązać nowe połączenie. Firewalld domyślnie przepuszcza ruch należący do połączeń już nawiązanych, więc sesja rozpoczęta w czasie, gdy reguła istniała, działa dalej, aż ją zakończysz. Zamykają się drzwi, a nie pokój, w którym już jesteś.
Okno 30 sekund to rozsądny kompromis: wystarczy, aby po zapukaniu spokojnie się połączyć, a jednocześnie szybko zamyka dostęp dla kolejnych połączeń z tego adresu.
Krok 5: uruchomienie knockd
Knockd potrzebuje działającego interfejsu sieciowego w chwili startu. Jeżeli uruchomi się podczas rozruchu systemu za wcześnie, zanim sieć będzie gotowa, może zakończyć działanie z błędem. Problem ten był zgłaszany w pakietach EPEL, dlatego warto się przed nim zabezpieczyć niewielkim uzupełnieniem konfiguracji usługi:
mkdir -p /etc/systemd/system/knockd.service.d
cat > /etc/systemd/system/knockd.service.d/override.conf <<To uzupełnienie mówi systemd, aby uruchamiał knockd dopiero po pełnym przygotowaniu sieci, a w razie awarii próbował ponownie po pięciu sekundach. Plik w katalogu knockd.service.d nie zmienia oryginalnej definicji usługi, więc nie zostanie nadpisany przy aktualizacji pakietu.
Uruchom usługę i włącz jej automatyczny start:
systemctl Usługa powinna mieć status active (running). Jeżeli jest inaczej, sprawdź dziennik:
journalctl -u knockd -n 30
Najczęstszą przyczyną błędu jest nieprawidłowa nazwa interfejsu w knockd.conf.
Krok 6: pierwsze pukanie, jeszcze przy otwartym SSH
Na tym etapie SSH jest wciąż otwarte dla wszystkich. To dobry moment, aby sprawdzić, czy knockd działa, bez żadnego ryzyka.
Na komputerze klienta zainstaluj program pukający. W systemach z rodziny RHEL i Fedorze znajduje się w pakiecie knock (w RHEL i jego klonach także w EPEL), w Debianie i Ubuntu w pakiecie knockd, a na macOS możesz go zainstalować przez Homebrew jako knock.
dnf install -y knock
Na serwerze otwórz drugi terminal i obserwuj dziennik knockd na żywo:
journalctl -u knockd -f
Teraz zapukaj z komputera klienta. Zastąp 192.168.122.50 adresem swojego serwera:
knock -v -d 200 192.168.122.50 7113:tcp 23456:udp 41212:tcp
Opcja -v wyświetla każde wysłane uderzenie, a -d 200 dodaje 200 milisekund przerwy między nimi. Ta przerwa ma znaczenie w prawdziwych sieciach: pakiety wysłane jednocześnie mogą dotrzeć do serwera w innej kolejności, niż zostały wysłane, a wtedy sekwencja się nie zgodzi.
W dzienniku na serwerze powinieneś zobaczyć kolejne etapy rozpoznawania sekwencji, a na końcu informację o jej poprawnym wykonaniu i uruchomieniu polecenia. Sprawdź, czy reguła rzeczywiście pojawiła się w zaporze:
firewall-cmd --zone=public --list-rich-rules
Na liście powinna być reguła z adresem Twojego komputera. Odczekaj 30 sekund i wykonaj to polecenie ponownie. Reguła powinna zniknąć.
Jeżeli w dzienniku nic się nie pojawia, knockd nie widzi pakietów. Sprawdź, czy obserwuje właściwy interfejs i czy pukasz na adres serwera przypisany do tego interfejsu.
Krok 7: zamknięcie SSH, na próbę
Teraz najważniejszy moment. Usuniemy SSH z listy usług dozwolonych w strefie, ale tylko w bieżącej konfiguracji zapory. Jeżeli coś pójdzie nie tak, restart firewalld lub serwera przywróci poprzedni stan.
Nie zamykaj bieżącej sesji SSH. Dzięki temu, że firewalld przepuszcza ruch nawiązanych połączeń, sesja, w której pracujesz, przetrwa zmianę. To Twoja lina asekuracyjna na czas testów.
firewall-cmd --zone=public --remove-service=ssh
firewall-cmd --zone=public --list-services
Zwróć uwagę na brak opcji --permanent. Na liście usług nie powinno już być ssh.
Teraz sprawdź z komputera klienta, w nowym terminalu, czy połączenie bez pukania jest zablokowane:
ssh -o ConnectTimeout=5 uzytkownik@192.168.122.50
Połączenie powinno zostać odrzucone. Następnie zapukaj i od razu się połącz:
knock -d 200 192.168.122.50 7113:tcp 23456:udp 41212:tcp && ssh uzytkownik@192.168.122.50
Tym razem połączenie powinno się udać. Jeżeli nie działa, w dalszym ciągu masz otwartą pierwszą sesję. Przywróć SSH poleceniem firewall-cmd --zone=public --add-service=ssh, przeczytaj dziennik knockd i poszukaj przyczyny.
Krok 8: zapisanie zmiany na stałe
Gdy jesteś pewien, że pukanie działa, a nowe połączenie udaje się dopiero po nim, zapisz zmianę w stałej konfiguracji zapory:
firewall-cmd --permanent --zone=public --remove-service=ssh
firewall-cmd --reload
firewall-cmd --zone=public --list-services
Zanim uznasz konfigurację za zakończoną, wykonaj jeszcze jeden test: uruchom serwer ponownie i sprawdź, czy po restarcie knockd działa (systemctl status knockd) oraz czy możesz zapukać i się połączyć. To jedyny sposób, aby upewnić się, że usługa startuje poprawnie razem z systemem. Jeżeli coś pójdzie źle, skorzystasz z konsoli.
Jak wrócić, gdy drzwi się nie otwierają?
Jeżeli kiedyś knockd przestanie działać, na przykład po zmianie nazwy interfejsu, nie zapukasz już do serwera. Wtedy zaloguj się przez konsolę i tymczasowo przywróć SSH:
firewall-cmd --zone=public --add-service=ssh
Bez --permanent ta zmiana zniknie przy następnym restarcie zapory, więc nie zostawisz przypadkiem otwartego portu na stałe. Po naprawieniu knockd usuń ją tym samym poleceniem z --remove-service.
Jeżeli chcesz mieć dodatkowe zabezpieczenie, możesz na stałe dopuścić SSH z zaufanej, stałej sieci, na przykład sieci firmowej albo serwera przesiadkowego, regułą rozszerzoną bez limitu czasu. Wtedy port knocking chroni serwer przed resztą internetu, a z zaufanego miejsca zawsze się dostaniesz.
Wygoda na co dzień
Wpisywanie sekwencji przy każdym połączeniu szybko staje się męczące, a dodatkowo wymaga trzymania jej w historii poleceń. Prostym rozwiązaniem jest krótka funkcja w pliku ~/.bashrc na komputerze klienta:
ssh-Po ponownym otwarciu terminala wystarczy wpisać ssh-serwer. Pamiętaj tylko, że sekwencja zapisana w pliku jest teraz tak bezpieczna jak Twój komputer. Plik ~/.bashrc nie powinien być dostępny dla innych użytkowników.
Ograniczenia, o których warto pamiętać
Port knocking ma kilka cech, które w praktyce mogą zaskoczyć.
NAT otwiera drzwi dla wszystkich za nim. Knockd widzi adres, z którego przyszło pukanie. Jeżeli pracujesz w biurze, w którym kilkadziesiąt komputerów wychodzi do internetu przez jeden publiczny adres, reguła na 30 sekund otworzy SSH dla każdego z nich. W praktyce to zwykle nie problem, bo i tak obowiązuje logowanie kluczem, ale warto mieć tego świadomość.
Niektóre sieci blokują nietypowe porty. W sieciach hotelowych, firmowych czy na lotniskach ruch wychodzący bywa ograniczony do kilku popularnych portów. Pukanie nie dotrze wtedy do serwera, a Ty nie dostaniesz żadnego komunikatu o błędzie. Jeśli często pracujesz w takich miejscach, warto mieć zapasową drogę dostępu, na przykład przez VPN.
Sekwencję można podsłuchać i powtórzyć. Knockd oferuje częściowe rozwiązanie w postaci sekwencji jednorazowych (opcja one_time_sequences): każda sekwencja z listy działa tylko raz. Wymaga to jednak przechowywania tej samej listy po stronie klienta i pilnowania, którą sekwencję wykorzystano jako ostatnią. W praktyce to dość niewygodne.
Projekt rozwija się powoli. Ostatnie wydanie knockd, 0.8, ma już kilka lat. Narzędzie jest proste i dobrze znane, ale nie należy oczekiwać w nim nowych funkcji.
Jeżeli te ograniczenia są dla Ciebie istotne, naturalnym następcą port knockingu jest Single Packet Authorization, zaimplementowana w narzędziu fwknop. Zamiast sekwencji portów klient wysyła jeden zaszyfrowany i podpisany pakiet, którego nie da się podrobić ani skutecznie powtórzyć. Koncepcja jest ta sama, ale sekret przestaje podróżować przez sieć otwartym tekstem. To dobry temat na osobny artykuł.
Podsumowanie
Port knocking to prosty pomysł: port SSH pozostaje zamknięty dla całego świata i otwiera się na chwilę tylko dla adresu, który zapukał w ustalony sposób. Knockd obserwuje ruch na poziomie karty sieciowej, zanim pakiety dotrą do zapory, więc widzi pukanie w zamknięte porty i sam pozostaje niewidoczny dla skanerów. Po rozpoznaniu sekwencji dodaje do firewalld regułę dla jednego adresu, która dzięki opcji --timeout sama znika po 30 sekundach, nie przerywając już nawiązanych sesji.
Najważniejsze w całej konfiguracji jest bezpieczne wprowadzanie zmian: najpierw test przy otwartym SSH, potem blokada tylko w bieżącej konfiguracji zapory z otwartą sesją jako asekuracją, a dopiero na końcu zapis na stałe i test po restarcie. Do tego dostęp przez konsolę jako ostatnia deska ratunku.
Trzeba też pamiętać, czym port knocking jest. To kamuflaż, a nie zamek. Ukrywa usługę przed automatami, oczyszcza dzienniki i utrudnia rozpoznanie serwera, ale sekwencję da się podsłuchać. Prawdziwą ochronę zapewnia dopiero to, co stoi za drzwiami: SSH przyjmujące wyłącznie klucze, najlepiej zapisane na sprzętowym kluczu bezpieczeństwa. Połączenie obu warstw daje serwer, którego większość atakujących nawet nie zauważy, a ci, którzy go znajdą, i tak trafią na zamek, którego nie da się otworzyć bez fizycznego klucza.